Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ebediyete intikalinin 88. yılında tüm yurtta ve dünyada saygıyla anılıyor.
10 Kasım 1938 sabahı saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yuman Atatürk'ün ardından geçen 88 yıla rağmen, milletin kalbindeki yeri hiç değişmedi.
1881 yılında Selanik'te dünyaya gelen Mustafa Kemal, eğitim hayatına annesi Zübeyde Hanım'ın isteğiyle Hafız Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde başladı. Babası Ali Rıza Efendi'nin yönlendirmesiyle Şemsi Efendi Mektebi'ne geçen Atatürk, ilköğrenimini burada tamamladı. Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nde başladığı ortaöğrenimini kendi kararıyla askeri rüştiyeye geçerek sürdürdü ve Manastır Askeri İdadisi'ni ikincilikle bitirdi.
1899'da İstanbul Harp Okulu'na giren Mustafa Kemal, 1902'de teğmen, 1905'te ise kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. İlk görev yeri Şam'daki 5. Ordu oldu. Burada gösterdiği üstün başarıdan dolayı Beşinci Rütbe'den Mecidi Nişanı ile ödüllendirildi. 1907'de Manastır'daki 3. Ordu Karargahı'na atanan Atatürk, ardından Selanik'teki kurmay şubesinde görevlendirildi.
İlk Askeri Zaferler ve Trablusgarp
1909'da İstanbul'da patlak veren 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusu'nda yer alan Mustafa Kemal, 1910'da Arnavutluk isyanının bastırılmasında görev aldı. İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a asker çıkarmasıyla Tobruk'a gönderilen Atatürk, Tobruk ve Derne'de Türk kuvvetlerini başarıyla yönetti. Tobruk Savaşı'nı kazanarak İtalyanlara karşı önemli bir zafer elde etti. 1912'de Derne Komutanlığı'na getirilen Mustafa Kemal, Balkan Savaşı'nın başlamasıyla Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerle savaşa katıldı; Dimetoka ve Edirne'nin geri alınmasında kritik rol oynadı.
"Vatanın Müdafaasından Daha Yüce Bir Vazife Olamaz"
1913'te Sofya ataşemiliterliğine atanan Atatürk, Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine cephede görev almak istediğini Başkomutanlık Vekaleti'ne iletti. Kendisine "Sofya Ataşemiliterliğini daha önemli gördüğümüzden sizi orada bırakıyoruz" yanıtının verilmesi üzerine Enver Paşa'ya tarihe geçen şu satırları yazdı:
"Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken ben Sofya'da ataşemiliterlik yapamam."
Bu girişimin ardından 1915'te Tekirdağ'da kurulacak 19. Tümen Komutanlığı'na atanan Mustafa Kemal, Gelibolu'ya çıkarma yapan düşman kuvvetlerini Conkbayırı'nda durdurdu. Cephanesi tükenen askerlerine "Cephaneniz yoksa süngünüz var" diyerek moral veren Atatürk, bu taarruz sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saati parçalamasıyla ölümden döndü. Çanakkale Savaşları'nın kaderini belirleyen komutan olarak "Anafartalar Kahramanı" unvanını kazandı.
Doğu Cephesi ve Generallik
Çanakkale'nin ardından Doğu Cephesi'nde 16. Kolordu Komutanlığı'na atanan Mustafa Kemal, 1916'da Rus saldırılarını durdurarak Bitlis ve Muş'u geri aldı. Bu başarısıyla generalliğe terfi etti.
Sevr'e Tarihi Ret
Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması'nı tanımadıklarını United Telegraph gazetesine yaptığı açıklamayla dünyaya duyuran Atatürk, "Siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığımızı imhaya ve neticede yaşama hakkımızı inkara yöneltilmiş Sevr Antlaşması bizce mevcut değildir" ifadelerini kullandı.
Sakarya: "Hattı Müdafaa Yoktur, Sathı Müdafaa Vardır"
Yunan kuvvetlerinin ilerleyişi 1921'de Birinci ve İkinci İnönü Savaşları'yla durduruldu. Ancak 23 Ağustos 1921'de yeniden başlayan taarruz üzerine Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Atatürk, ordunun başına geçerek tarihe geçen şu emri verdi:
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."
22 gün süren savaşın sonunda Yunan ordusu ağır kayıplar vererek bozguna uğratıldı. Bu zafer üzerine TBMM, Mustafa Kemal'e "Mareşal" rütbesi ve "Gazi" unvanını verdi.
Diplomasi ve Büyük Taarruz
Sakarya Zaferi'nin ardından 13 Ekim 1921'de Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921'de ise Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. Hatay dışında bugünkü Türkiye sınırları büyük ölçüde bu antlaşmayla çizildi.
26 Ağustos 1922'de başlatılan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'ta Dumlupınar (Başkomutan) Meydan Muharebesi ile zaferle taçlandı. Türk ordusu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile İtilaf Devletleri işgal ettikleri topraklardan çekildi.
Lozan: Bağımsızlık Belgesi
İsmet İnönü başkanlığındaki Türkiye heyeti ile İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Atatürk, antlaşmayı "Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması'yla tamamlandığı zannedilmiş büyük bir suikastın yıkılışını ifade eden bir vesika" olarak nitelendirdi.
Cumhuriyet'in İlanı
Fransa'daki cumhuriyet deneyimini inceleyen ancak bunun aynısının Türkiye'de uygulanamayacağını öngören Atatürk, ülkenin siyasal ve toplumsal yapısını çok iyi bildiğinden demokrasinin ancak Cumhuriyet ile toplumun tüm kesimlerince benimsenebileceğine inanıyordu. Cumhuriyet fikrini, muhalefetle karşılaşma endişesiyle ilan edilene kadar gizli tuttu. Falih Rıfkı Atay'ın "Çankaya" eserinde aktardığına göre, devlet yönetimi "Cumhuriyet'ten söz etmeksizin, ulusal egemenlik ilkeleri çerçevesinde, her an Cumhuriyet'e doğru yürüyen şekilde" toparlanmaya çalışılıyordu.
29 Ekim 1923'te TBMM tarafından Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı olarak seçildi. 1938'deki vefatına dek arka arkaya dört kez Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten Cumhurbaşkanı oldu.
Suikast Girişimi ve Tarihi Cevap
14 Haziran 1926'da Atatürk'e yönelik suikast girişimi engellendi; elebaşları İzmir'de tutuklandı. Atatürk, girişime ilişkin Anadolu Ajansına yaptığı açıklamada şu tarihi sözleri sarf etti:
"Alçak girişimin benim şahsımdan ziyade mukaddes Cumhuriyet'imize ve onun dayandığı yüksek ilkelerimize yönelmiş bulunduğuna şüphe yoktur. Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır."
24 Kasım 1934'te 2587 sayılı Kanun'la Gazi Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi ve bu soyadının başkalarınca kullanılması yasaklandı.
Ekonomik ve Diplomatik Hamleler
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerini hafifletmek amacıyla 1933'te Beş Yıllık Sanayi Planı'nı başlatan Atatürk, dış politikada da önemli adımlar attı. Milletler Cemiyeti'ne üyelik, Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi girişimler, Türkiye'nin bölgesinde ve dünyada etkili bir aktör olarak öne çıkmasını sağladı.
Tarıma ve çiftçiye büyük önem veren Atatürk, 1925'ten itibaren 13 yıl boyunca çiftliklerde planlı çalışmalar yürüttü; verimsiz toprakları tarıma elverişli hale getirdi.
"Hatay, Benim Şahsi Meselemdir"
Ulusal bir meseleden öte "Benim şahsi meselemdir" dediği Hatay'ın ana vatana katılması için yoğun çaba harcayan Atatürk, bu hedefin gerçekleşmesini göremedi; Hatay, vefatının ardından 1939'da Türkiye'ye katıldı.
10 Kasım 1938: Saat 09.05
57 yıllık yaşamı boyunca milletinin ve vatanının bağımsızlığı için yılmadan mücadele eden ve girdiği her savaştan zaferle çıkan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda saat 09.05'te hayata gözlerini yumdu. Vefatı yalnızca Türkiye'de değil, bütün dünyada derin üzüntüyle karşılandı.
Anıtkabir'e Uzanan Yolculuk
Atatürk'ün naaşı 16 Kasım'da Dolmabahçe Sarayı'nın tören salonunda katafalka konuldu. 19 Kasım'da büyük bir kalabalığın katılımıyla Yavuz Zırhlısı ile İzmit'e, oradan da aynı akşam trenle Ankara'ya uğurlandı. 20 Kasım'da devlet erkanı ve yabancı devlet temsilcileri tarafından karşılanan cenaze, TBMM önünde katafalka konuldu. 21 Kasım 1938'de büyük bir törenle Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine yerleştirilen naaş, 10 Kasım 1953'te ebedi istirahatgahı Anıtkabir'e nakledildi.
"Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır" diyen Atatürk, Anıtkabir'de Türk milletinin gönlünde yaşamaya devam ediyor.
